Özel Dedektiflikte Etik ve Yasal Sınırlar

Geri Çevirdiğimiz Talepler

Bu liste kapalı bir liste değil; burada sayılmayan ama aynı mantığa giren talepleri de geri çeviriyoruz. Cihazların hangi durumda yasal olduğunu teknik takip sayfasında ayrıca açıkladık.

Peki Ne Yapıyoruz?

Sınırın bu tarafında kalan iş de az değil. Yürüttüğümüz çalışmanın tamamı şu beş başlıkta topluyor:

• Açık alanda gözlem. Sokakta, kafede, otoparkta, yani mahremiyet beklentisinin bulunmadığı yerlerde yapılan izleme ve görüntüleme.
• Kayıt incelemesi. Tapu, ticaret sicili, nüfus kaydı gibi usulüne uygun sorgulanabilen resmî kaynaklar.
• Açık kaynak taraması. Herkesin erişebildiği yayın, ilan ve profillerin derlenip karşılaştırılması.
• Görüşme. Tanıklarla ve çevreyle konuşmak; kimseyi yanıltmadan, kimliğimizi gizleyerek baskı kurmadan.
• Teknik tarama. Bir mekânda dinleme cihazı olup olmadığının aranması. Burada iş cihaz kurmak değil, bulmak.

Hizmet başlıklarının tamamı hizmetler sayfasında, bir dosyanın adım adım nasıl ilerlediği nasıl çalışıyoruz sayfasında.

Türkiye’de Dedektiflik Kanunu Neden Yok?

3963 Sayılı Kanun: Çıktı ama Yürürlüğe Girmedi

Sıkça «taslak» diye anılan 3963 sayılı Özel Dedektiflik Kanunu aslında taslaktan öteye geçmişti. Meclis Genel Kurulu metni 20 Ocak 1994’te kabul etti. İki hafta sonra, 4 Şubat 1994’te dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, Anayasa’nın 89. maddesine dayanarak kanunu bir daha görüşülmek üzere Meclis’e geri gönderdi.

İade gerekçesinde üç başlık vardı: metnin Anayasa’nın 20. maddesindeki özel hayatın gizliliği güvencesiyle bağdaşmaması, ceza muhakemesi hükümleriyle çelişmesi ve iş mevzuatıyla uyumsuzluk. Kanun bir daha görüşülmedi; İç Tüzük gereği kadük kaldı ve bugüne kadar da yeniden ele alınmadı.

Buradan çıkan sonuç önemli: Türkiye’de mesleği tanımlayan, ruhsat veren ya da denetleyen bir kanun bulunmuyor. Sıkça gösterilen 5188 sayılı kanunun konusu özel güvenlik; araştırmacılık değil. Onun geçerli olduğu tek alanı VIP koruma sayfasında ele aldık. Mesleğin Türkiye’deki genel durumunu Türkiye’de özel dedektiflik sayfasında yazdık.

Kanun Yoksa Sınırı Ne Çiziyor?

Mesleği tanımlayan bir metnin olmaması, ortada kural olmadığı anlamına gelmiyor. Mevzuat sıfata değil fiile bakıyor ve o fiiller şu hükümlerde tanımlı:

• TCK m. 132 — haberleşmenin gizliliğinin ihlali.
• TCK m. 133 — kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması.
• TCK m. 134 — özel hayatın gizliliğini ihlal; görüntü veya ses kaydı alınması ayrı bir fıkrada.
• TCK m. 135 ve 136 — kişisel verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi, verilmesi veya ele geçirilmesi.
• 6698 sayılı kanun — verinin ancak meşru bir amaçla ve ölçülü biçimde işlenebilmesi.
• HMK m. 189/2 — hukuka aykırılıkla sakatlanmış materyalin ispat faaliyetinde değerlendirilememesi. Burada hâkime takdir bırakılmamış.

Kanun metinlerinin tamamına Resmî Gazete mevzuat sisteminden ulaşabilirsiniz: Türk Ceza Kanunu · Hukuk Muhakemeleri Kanunu.

Son madde bu sayfanın özeti sayılır. Sınırın dışına çıkılarak elde edilen bir kaydın iki sonucu oluyor: dosyada işe yaramıyor ve onu isteyen kişi de sorumluluk altına girebiliyor. Delilin mahkemedeki karşılığını delil toplama sayfasında ayrıntılandırdık.

Almanya’da faaliyetin çerçevesini ticaret kanununun 38. maddesi çiziyor (Gewerbeordnung): bildirim yapılıyor, denetim işliyor. Ne sınav var ne de meslek ruhsatı; Privatdetektiv ifadesi de korunmuş bir unvan değil. Sık karıştırılan 34a maddesinin konusu ise koruma ve güvenlik işi; oradaki rejim daha sıkı ve izne bağlı.

Alman ticaret kanununun ilgili maddeleri kamuya açık: GewO § 38 ve GewO § 34a.

Buna karşılık yöntem tarafı sıkı denetleniyor. Sınırı bir yanda veri koruma kuralları (DSGVO, BDSG), öte yanda ceza kanununun rıza dışı ses kaydını, izinsiz görüntülemeyi, verilere yetkisiz erişimi ve konut dokunulmazlığını düzenleyen maddeleri çiziyor.

Almanya’daki çerçevenin tamamını Almanya’da özel dedektif sayfasında, diğer ülkelerin rejimlerini ise Hollanda, İngiltere ve Kanada sayfalarında karşılaştırdık.

Bir Talebi Nasıl Değerlendiriyoruz?

İlk görüşmede sorduğumuz sorular meraktan değil; talebi kabul edip edemeyeceğimizi belirlemek için gerekiyor. Sırasıyla şuna bakıyoruz:

• Talebi kim veriyor ve menfaati ne? Kimlik ve ilgi belgelenmeden dosya açılmıyor.
• Amaç ile yöntem orantılı mı? Tek bir adresin doğrulanması için haftalarca gözlem istemek ölçülü sayılmıyor; kapsamı daraltıyoruz.
• Sonuç nerede kullanılacak? Bir mahkemeye sunulacaksa hangi ülkenin usul kuralına göre kurulacağını baştan belirliyoruz.
• Araştırılan kişi bakımından bir risk doğuyor mu? Şiddet ihtimali görünen dosyalarda çalışmayı reddediyor, konuyu kolluğa yönlendiriyoruz.
• İstenen şey sahanın yapabileceği bir iş mi? Değilse bunu ilk görüşmede söylüyoruz.

Sıkça Sorulan Sorular

Mesleği düzenleyen kanun yokken nasıl çalışıyorsunuz?

Değil. Hizmet almanızın önünde bir engel yok; mesleği düzenleyen bir kanun bulunmaması, faaliyetin yasak olduğu anlamına gelmiyor. Kanunun baktığı şey sıfat değil fiil: dışarıda, herkesin görebildiği bir yerde yapılan gözlem ile kurallara uygun kayıt sorgusu serbest; rıza alınmadan yapılan kayıt ve konutu hedef alan görüntüleme ceza hükümlerine giriyor.

Eşimin telefonundan aldığım ekran görüntüsünü kullanabilir miyim?

Kullanmanızı önermiyoruz. Böyle bir materyal hukuka aykırı yolla elde edilmiş sayıldığı için ispatta değerlendirilmiyor; üstüne haberleşmenin gizliliğini ihlal kapsamında sorumluluk doğurabiliyor. Dosyaya girdiğinde çoğu zaman karşı tarafın elini güçlendiren bir belgeye dönüşüyor.

Talebimi reddederseniz ücret alıyor musunuz?

Almıyoruz. Tanışma görüşmesi ücretsiz ve o görüşmede işi alamayacağımızı söyleme ihtimalimiz her zaman var. Reddetme sebebini de açıkça anlatıyoruz; bazen konu araştırmaya değil doğrudan bir avukata ya da kolluğa gidiyor.

3963 sayılı kanun çıkarsa ne değişir?

Yeniden ele alınırsa mesleğe giriş şartları, denetim ve yaptırım rejimi netleşir. 1994’teki iade gerekçesi özel hayatın gizliliği eksenindeydi; yeni bir metnin de o dengeyi kurması gerekiyor. Bugün için böyle bir düzenleme gündemde değil.

Reddettiğiniz bir işi başka bir büro yapar mı?

Yapacağını söyleyen çıkabiliyor. Karar sizin, ama şunu bilin: o yoldan gelen materyal mahkemede değerlendirilmiyor ve talebi veren kişi de zincirin içine giriyor. Ayrıca böyle bir çalışmanın sonradan öğrenilmesi, açtığınız davadaki konumunuzu zayıflatabiliyor.

Araştırdığınız kişiye bilgi veriliyor mu?

Saha çalışması fark edilmeme üzerine kurulu. Yine de veri koruma kuralları bazı durumlarda araştırılan kişinin sonradan bilgilendirilmesini zorunlu kılabiliyor. İhtimal varsa ilk konuşmada bunu açıkça belirtiyoruz.

Sınırı Birlikte Konuşalım

Aklınızdaki talebin bu sınırın hangi tarafında kaldığından emin değilseniz sorun. Cevap «olmaz» olsa bile size neyin mümkün olduğunu söylüyoruz; çoğu dosyada aynı sonuca yasal bir yoldan ulaşmak mümkün oluyor.

Bize iletişim sayfasındaki kanallardan yazabilirsiniz. Sözleşme şartlarımız şartlar ve koşullar, veri işleme esaslarımız gizlilik politikası başlığında. Cevabını burada bulamadıklarınız için soru-cevap bölümü, belgelerimiz için sertifikalarımız sayfası var.